"Το Μαρούλι της Καλοσύνης" της Αγαθής Δημητρούκα

Το Μαρούλι της Καλοσύνης της Αγαθής Δημητρούκα είναι μια μικρή ιστοριούλα που επιτελεί ταυτόχρονα δύο στόχους: από τη μία είναι ένα απολαυστικό ανάγνωσμα για παιδιά, με πολλές δόσεις χιούμορ αλλά και καταστάσεις που τα "πρωτάκια" και τα "δευτεράκια" θα αναγνωρίσουν αμέσως, και από την άλλη μπορεί να αποτελέσει ένα άριστο βοήθημα για γονείς ή εκπαιδευτικούς που δεν ξέρουν πώς να χειριστούν τα επιθετικά παιδιά.

Ήρωας της ιστορίας είναι ο μικρός Αντώνης, που μπορεί να μεγάλωσε πια και να πηγαίνει σχολείο, αλλά δυστυχώς έχει ένα κακό ελάττωμα, του αρέσει να δαγκώνει. Έτσι τον Σεπτέμβριο δάγκωσε δυνατά έναν συμμαθητή του, τον Οκτώβριο έναν άλλο και όσο περνούν οι μήνες τόσο τα θύματά του αυξάνονται. Κάθε φορά που γίνεται αυτό, η δασκάλα του τον βάζει τιμωρία και εκείνη την ώρα ο Αντώνης ζωγραφίζει άλλοτε ένα λιοντάρι, άλλοτε μια τίγρη, ανάλογα τι ζώο φανταζόταν ότι είναι όταν δάγκωνε το συμμαθητή του. Από τη μία οι δαγκωνιές του, λοιπόν, από την άλλη οι ζωγραφιές του, ο Αντώνης έχει μετατρέψει την τάξη του σε... ζούγκλα.

Στο τέλος, και μετά από κάμποσα δαγκώματα και κάμποσες ζωγραφιές καταλαβαίνει το λάθος του και ορκίζεται να μην ξαναφάει στη ζωή του ποτέ... κρέας.

Η εικονογράφηση της Σίλβιας Μπαροντσέλλι ταιριάζει πολύ με το κείμενο, προκαλεί αβίαστα το γέλιο και κάνει την ιστοριούλα ακόμα πιο ελκυστική.

Η αλφαβήτα της λογοτεχνίας -Δδ-

Διακειμενικότητα: ο όρος "διακειμενικότητα" είναι σχετικά πρόσφατος και αποδίδεται αρχικά στην Julia Kristeva, η οποία πρώτη εισήγαγε την έννοια αυτή στη μελέτη της λογοτεχνίας.

Ο όρος αναφέρεται στην ύπαρξη άλλων, προγενέστερων κειμένων, είτε αυτούσιων, είτε απλώς σαν μια αναφορά, στα λογοτεχνικά κείμενα. Διακειμενικότητα έχουμε επίσης όταν ένα λογοτεχνικό κείμενο στηρίζεται εμφανώς σε ένα παλιότερο, ακόμα κι αν δεν το αναφέρει καθόλου. Παράδειγμα ο Οδυσσέας του Τζέημς Τζόυς αλλά και το πολύ καινούργιο Ανεμώλια του Ισίδωρου Ζουργού, που και τα δύο βασίζονται στην Οδύσσεια. Η διακειμενικότητα δηλαδή προσδιορίζει το πλέγμα των σχέσεων που αναπτύσσουν διάφορα κείμενα μεταξύ τους, είτε είναι του ίδιου συγγραφέα είτε απέχουν μεταξύ τους χωροχρονικά.

Ο εντοπισμός της διακειμενικότητας μας βοηθάει να νοηματοδοτήσουμε το κείμενο και να το δούμε υπό ακόμα ένα πρίσμα, υπό το πρίσμα δηλαδή του παλιότερου κειμένου, που ο συγγραφέας επέλεξε να συμπεριλάβει με οποιονδήποτε τρόπο στο κείμενό του. 

Η διακειμενικότητα είναι μια τεχνική που χρησιμοποιείται πολύ συχνά, συχνότερα απ' ό,τι θα πίστευε κανείς, και γι' αυτό η θεωρητικοί της λογοτεχνίας μιλούν για "συνομιλία των κειμένων μεταξύ τους". Πράγματι, μελετώντας κανείς από κοντά το φαινόμενο, διαπιστώνει ότι τα κλασικά, συνήθως, κείμενα αποτελούν μια κοινή κληρονομιά, την οποία ο μεταγενέστερος συγγραφέας χρησιμοποιεί για να επεξεργαστεί το θέμα του, να του ρίξει φως από ακόμα μία οπτική, να προσανατολίσει τον αναγνώστη του ως προς το μήνυμα που θέλει να του μεταδώσει κλπ.

Ο Γιώργος Σεφέρης, ο οποίος πέρα από σπουδαίος ποιητής υπήρξε και σπουδαίος δοκιμιογράφος, το 1936, τριάντα χρόνια πριν η Kristeva κάνει λόγο για τη διακειμενικότητα, γράφει:

"Βλέπουμε λογοτέχνες που όσο γυρεύουν να να διατυπώσουν το στοιχείο το αναντικατάστατο που φέρνουν μέσα τους, τόσο αισθάνουνται δυνατότερες συγγένειες με δημιουργούς έξω από την περιοχή της γλώσσας τους, που με τη σειρά τους τούς βοηθούν να βρουν, μέσα στην εθνική τους παράδοση, τις πιο πρωτότυπες και τις λιγότερο εξαντλημένες πηγές". Σημειώνει στη συνέχεια ότι ο Μπωντλαίρ. διαβάζοντας τον Πόου, έβρισκε φράσεις ολόκληρες διατυπωμένες όπως ο ίδιος τις είχε σκεφτεί. Τέλος, σε άλλο δοκίμιό του, ο Σεφέρης σημειώνει το εμβληματικό "δεν υπάρχει παρθενογένεση στην τέχνη". Παρατηρούμε δηλαδή ότι αυτές οι σκέψεις του Σεφέρη μπορούν κάλλιστα να εξηγήσουν τον τρόπο ή την ανάγκη του εκάστοτε δημιουργού να κάνει χρήση της διακειμενικότητας στο έργο του.

Φυσικά ο Σεφέρης δεν θα μπορούσε αυτές τις σκέψεις να μην τις κάνει ποίημα. Το έκανε στην τελευταία του συλλογή με τίτλο Τρία Κρυφά Ποιήματα, όπου οι πρώτοι στίχοι ενός ποιήματός του είναι οι εξής:

Πότε θα ξαναμιλήσεις;
Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας.
Σπέρνουνται γεννιούνται σαν τα βρέφη
ριζώνουν θρέφουνται με το αίμα.

"Frankenstein" της Mary Shelley

Τελειώνοντας την ανάγνωση αυτού του κλασικού βιβλίου, η απορία μου ήταν η εξής: πώς είναι δυνατόν να μην έχω διαβάσει αυτό το υπέροχο βιβλίο τόσο καιρό και να έχω μόνο μια αμυδρή εικόνα γι' αυτό από κάποια ταινία που είδα πριν πολλά χρόνια...

Το διάβασα στα Αγγλικά και η ανάγνωσή του ήταν παραπάνω από απολαυστική. Παρόλο που δεν το διάβασα στη μητρική μου γλώσσα, το κείμενο έτρεχε αβίαστα και είναι από τα κείμενα εκείνα που σε καλούν να τα διαβάσεις απνευστί.

Το γεγονός ότι η Shelley έγραψε το συγκεκριμένο βιβλίο σε ηλικία μόλις δεκαεννέα χρονών και μάλιστα ύστερα από ένα στοίχημα μεταξύ της ίδιας, του Lord Byron και του Percy Shelley, που λίγο αργότερα έγινε σύζυγός της, είναι μία από τις λεπτομέρειες που αφορούν το βιβλίο και φυσικά είναι αδύνατον να μην τις αναφέρει κανείς.

Το βιβλίο έχει μια ιδιαίτερα πετυχημένη πλοκή, γιατί στην ουσία ξεδιπλώνει στα μάτια του αναγνώστη την ίδια ιστορία από τρεις διαφορετικές οπτικές, του ήρωα Φρανκενστάιν, του τερατώδους δημιουργήματός του και του Γουόλτον, του ήρωα που πρώτος ξεκινάει να αφηγείται και στην πορεία γνωρίζεται με τον Φρανκεστάιν.

Αυτή ακριβώς η τεχνική της πολλαπλής εστίασης είναι που δίνει τη δυνατότητα στη συγγραφέα να μας σκιαγραφήσει έναν λογοτεχνικό χαρακτήρα, αυτόν του τέρατος, που από τη μία κουβαλάει όλη την ασχήμια και την κακία του κόσμου πάνω του, από την άλλη όμως καταφέρνει και γίνεται συμπαθής στον αναγνώστη.

Έτσι έχουμε μια πραγματικά ευφάνταστη πλοκή, με πολλές δόσεις αγωνίας, τρόμου και αηδίας αλλά ταυτόχρονα ένα κείμενο με αδιαμφισβήτητες λογοτεχνικές αρετές. Ταυτόχρονα, η θεματική του και η φιλοσοφικές του προεκτάσεις είναι ανεξάντλητες. Η Shelley δεν προβλέπει μόνο την ανεξέλεγκτη πρόοδο της επιστήμης, η οποία κάποια στιγμή θα είναι ικανή να δημιουργήσει ακόμα και ανθρώπινη ζωή, αλλά θίγει και το επίσης μεγάλο ζήτημα της πατρότητας και της ευθύνης του πατέρα απέναντι στο δημιούργημά του, δηλαδή το παιδί του.

Στο μυθιστόρημα, πέρα από την τραγική φιγούρα του πατέρα - Φρανκεστάιν, ο οποίος έπλασε ένα απεχθές ον και το παράτησε στην τύχη του, παρουσιάζονται άλλοι τρεις πατέρες. Σε αντίθεση με τον τραγικό ήρωα του βιβλίου, αυτοί είναι δοτικοί απέναντι στα παιδιά τους και ίσως, πολύ στοργικοί για πατέρες. Η στοργή που εκδηλώνουν με τα λόγια και τις πράξεις τους μάλλον σε μητέρα παραπέμπουν περισσότερο, παρά σε πατέρα. Προφανώς όμως, η συγγραφέας χτίζει αυτούς ακριβώς τους χαρακτήρες σε αντιπαράθεση με τον Φρανκεστάιν.

Τελικά, πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που έχει να προσφέρει πολλά, τόσο σ' αυτούς που επιθυμούν ένα ανάγνωσμα με γρήγορη και αγωνιώδη και πλοκή, όσο και σε όσους θέλουν να προβληματιστούν πάνω σε θέματα οικουμενικά και πανανθρώπινα. 

"Του Σκοινιού τα Μανταλάκια" του Αντώνη Παπαθεοδούλου

Του Σκοινιού τα Μανταλάκια είναι ένα πολύ γλυκό, πολύ χιουμοριστικό και πολύ πρωτότυπο βιβλίο για μικρά παιδιά. Ο συγγραφέας του, ο Αντώνης Παπαθεοδούλου, επινόησε έναν ευρηματικό τρόπο για να μιλήσει στα παιδιά για τη φιλία. Έτσι, πρωταγωνιστές στην μικρή αυτή ιστοριούλα είναι... του σκοινιού τα μανταλάκια, που άλλοτε τσακώνονται και άλλοτε φιλιώνουν.

Το βιβλίο απευθύνεται σε παιδιά Α' και Β' Δημοτικού, αλλά μπορούν να το απολαύσουν και παιδιά προσχολικής ηλικίας αν τους το διαβάσει κανείς. Το σίγουρο είναι ότι οι μικροί αναγνώστες θα το ευχαριστηθούν και το ίδιο πιστεύουμε ότι θα συμβεί και με τους ενήλικες που θα ρίξουν μια ματιά στο βιβλίο.

Η κατακλείδα του βιβλίου:

"Γιατί οι καλοί φίλοι στα δύσκολα φαίνονται. Όχι στα μαλώματα, αλλά στις κουβέρτες, στα χαλιά... και στα παπλώματα"

"Επί τα Αυτά" της Κικής Δημουλά

ΕΠΙ ΤΑ ΑΥΤΑ

Νύχτωσε πάλι όπως χθες.

Πάλι όπως χθες νύχτωσε.

Νύχτωσε.

Χθες.

Πάλι.

Προσπάθεια μάταιη

να χτυπηθεί το νόημα,

η αλληλεγγύη του καημού.

Αλύγιστα, μ' όποια

μετάθεση των λέξεων,

μ' όποια αποδέσμευσή τους.

Στην κάθε μια χωράει

το τελεσίδικο του όλου.

Μέσα στις ρίζες τους

κυλάει η παύση.

Λοιπόν, καλύτερα να παραμείνουν

σε μια πεπατημένη πρόταση

κι εκ πρώτης όψεως αναίμακτη:

Νύχτωσε πάλι όπως χτες.

Από την ποιητική συλλογή της Κικής Δημουλά Επί τα Ίχνη (1963)

Σπάνιο χειρόγραφο της Σαρλότ Μπροντέ

Ένα μικροσκοπικό χειρόγραφο, γραμμένο από το χέρι της Σαρλότ Μπροντέ, σε ηλικία 14 ετών, πουλήθηκε σε πλειστηριασμό του Λονδίνου προς 690.850 λίρες. Αγοραστής είναι ένα μουσείο του Παρισιού, το La Musée des Lettres et Manuscrits και η τιμή που προσέφερε ξεπέρασε κατά πολύ την αναμενόμενη τιμή του χειρογράφου.

Το χειρόγραφο της Μπροντέ γράφτηκε το 1830, περιλαμβάνει 19 σελίδες και οι διαστάσεις του είναι μόλις 35 επί 61 χιλιοστά. Με το όνομα "The Young Men's Magazine Number Two", είναι το ένα από τα έξι χειρόγραφα περιοδικά που δημιούργησε η Σαρλότ Μπροντέ σε συνεργασία με τις διάσημες αδελφές της και τον αδελφό της. Στα κείμενα του χειρογράφου φαίνεται η αφύπνιση της δημιουργικότητας της δεκατετράχρονης τότε Σαρλότ, ενώ υπάρχει και μία ιστορία που μοιάζει με τον πρόδρομο της διάσημης σκηνής από το βιβλίο Τζέην Έυρ, στην οποία η διαταραγμένη σύζυγος του κυρίου Ρότσεστερ βάζει φωτιά στις κουρτίνες του κρεβατιού του. Σίγουρα, το χειρόγραφο αυτό αποτελεί ένα σπάνιο εύρημα που θα ρίξει περισσότερο φως στον τρόπο που δημιουργούσε μία από τις σπουδαιότερες συγγραφείς στην ιστορία της λογοτεχνίας.

Κάποιοι σχολιαστές εξέφρασαν το παράπονό τους λέγοντας ότι το χειρόγραφο έπρεπε να κρατηθεί στην Αγγλία, τη γενέτειρα της συγγραφέα.

"Ανεμώλια" του Ισίδωρου Ζουργού

Τα Ανεμώλια (και όχι η Ανεμώλια, όπως νόμιζα αρχικά) είναι το τελευταίο μυθιστόρημα του Ισίδωρου Ζουργού, το οποίο απέσπασε το Βραβείο Αναγνωστών στον διαγωνισμό που διοργανώνει κάθε χρόνο το ΕΚΕΒΙ. Αγόρασα το βιβλίο από μια παρουσίαση που έκανε ο συγγραφέας σε ένα βιβλιοπωλείο της Νέας Σμύρνης και είχα την ευκαιρία να ακούσω τον ίδιο να σχολιάζει το βιβλίο του.

Όπως είπε ο ίδιος ήθελε από πάντα να γράψει κάτι για την Οδύσσεια. Και αυτό έγινε με τα Ανεμώλια. Πρόκειται για μια ομηρική λέξη, που σημαίνει "λόγια του αέρα" και όλο το βιβλίο είναι η προσωπική οδύσσεια ενός μεσήλικα άντρα και τεσσάρων ακόμα παιδικών του φίλων που δραπετεύουν από την παρούσα ζωή τους πηγαίνοντας ένα ταξίδι.

Η πλοκή του βιβλίου είναι στην περισσότερη έκτασή της σφιχτοδεμένη και οι χαρακτήρες πολύ καλά σκιαγραφημένοι. Η ανάγνωση του μυθιστορήματος μου ήταν πολύ ευχάριστη και τα σημεία στα οποία μπορούσα να κάνω κάποιους παραλληλισμούς με την Οδύσσεια με ξάφνιαζαν ευχάριστα. Γενικότερα θεωρώ ότι το εύρημα της Οδύσσειας ο συγγραφέας το χειρίζεται με τρόπο που φανερώνει επινοητικότητα και διάθεση για παιχνίδι.

Υπάρχουν, όμως, και κάποια σημεία τα οποία δε με ικανοποίησαν. Η γενικότερη αίσθησή μου είναι ότι τα πρώτα 3/4 του βιβλίου είναι πολύ καλύτερα από το τελευταίο 1/3, στο οποίο σαν αναγνώστης κουράστηκα και έχασα κάπως το ενδιαφέρον μου. Επίσης, δε με ικανοποίησε η τροπή που πήρε η υπόθεση "αρπαγή της Ελένης". Ακόμα κι αν ο συγγραφέας ήθελε να τονίσει το μάταιο που εμπεριέχει μια τέτοια επιχείρηση, κατά την άποψή μου δεν το κλείνει επαρκώς ικανοποιητικά. 

Παρόλα αυτά, η γραφή του Ζουργού είναι έντονη, ξεχωρίζει και έχει σημεία πραγματικής ανάτασης. Στα μάτια τα δικά μου το δυνατότερο σημείο του είναι οι περιγραφές τόπων και εποχών. Απόλαυσα πραγματικά την γενέτειρά του, τη Θεσσαλονίκη, που προφανώς ασκεί δυνατή επίδραση πάνω του, και περιηγήθηκα μαζί του στους δρόμους της από τη δεκαετία του '80, ύστερα του '90, μέχρι που φτάσαμε μαζί στο σήμερα.