Ανατροπή: πολλές μυθοπλασίες λίγο πριν από τη λύση της δράσης, η οποία οδηγεί στο τέλος, περιλαμβάνουν μια ανατροπή - η σύμφωνα με τον αριστοτελικό όρο μια "περιπέτεια"- που αφορά την τύχη του πρωταγωνιστή. Η ανατροπή συχνά είναι συνδεδεμένη με μια ανακάλυψη ("αναγνώριση" κατά τον Αριστοτέλη). Με την ανατροπή ο πρωταγωνιστής ανακαλύπτει κάτι εξαιρετικά σημαντικό που μέχρι εκείνη τη στιγμή αγνοούσε. Για παράδειγμα, στην Δωδέκατη Νύχτα του Σαίξπηρ, ο Σεζάριο αποκαλύπτει στο δούκα ότι είναι στην πραγματικότητα η Βιόλα.
Αντιήρωας: Ο λογοτεχνικός χαρακτήρας που δεν παρουσιάζει χαρακτηριστικά "ήρωα", που δεν έχει μεγαλείο, δύναμη, ακεραιότητα χαρακτήρα και δεν επιδεικνύει κανενός είδους ηρωισμό αλλά αντίθετα είναι ταπεινός, μικροπρεπής, αποτυχημένος ή άτιμος ονομάζεται αντιήρωας. Ο πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος Λολίτα του Ναμπόκοφ, ο Χάμπερτ Χάμπερτ είναι κλασικός αντιήρωας. Στο χώρο του θεάτρου διάσημοι αντιήρωες είναι οι Βλαντιμίρ και Εστραγκόν στο Περιμένοντας τον Γκοντό του Μπέκετ.
Ακριβώς επειδή οι πρωταγωνιστές του σύγχρονου μυθιστορήματος είναι άνθρωποι καθημερινοί και σπανιότερα "ηρωικοί", ο όρος "ήρωας" τείνει να αντικατασταθεί στη λογοτεχνική θεωρία και κριτική από τους όρους "λογοτεχνικός χαρακτήρας", "μυθοπλαστικός χαρακτήρας" ή απλώς "χαρακτήρας".
Αρχετυπική κριτική: πρόκειται για μία θεωρία λογοτεχνίας, η οποία θεωρεί τα λογοτεχνικά κείμενα συνειδητές δημιουργίες κάποιων ασύνειδων εικόνων ή μοτίβων που είναι αποτυπωμένες μέσα μας. Αυτές οι εικόνες ονομάζονται αρχέτυπα, και η αρχετυπική κριτική προσπαθεί να τα ανακαλύψει μέσα στα λογοτεχνικά κείμενα.
Το αρχέτυπο των αρχετύπων σύμφωνα με πολλούς θεωρητικούς αυτής της σχολής είναι το θέμα γέννηση - θάνατος και βασίζεται τόσο στον κύκλο των εποχών όσο και στον οργανικό κύκλο της ανθρώπινης ζωής. Δύο σημαντικές μελέτες αρχετυπικής κριτικής είναι το The Hero with A Thousand Faces του Joseph Campbell και το Anatomy of Criticism του Northrop Frye.
Αφήγηση: πρόκειται για έναν όρο που τείνει να αντικαταστήσει τον όρο "πλοκή" ή "ιστορία". Αναφέρεται δηλαδή σε μια ιστορία που περιλαμβάνει γεγονότα και χαρακτήρες αλλά και τα όσα λένε και πράττουν αυτοί οι χαρακτήρες. Ο όρος προβλήθηκε από τους αφηγηματολόγους κριτικούς, μία σχολή κριτικών που ξεπήδησε από τους κόλπους του δομισμού ή στρουκτουραλισμού. Από τους κορυφαίους αφηγηματολόγους είναι οι Γάλλος Gérard Genette.
Αφηγητής: Στα μυθοπλαστικά κείμενα δεν πρέπει να συγχέουμε τον συγγραφέα με τον αφηγητή του κειμένου. Ο συγγραφέας είναι ένα πραγματικό πρόσωπο που δεν ταυτίζεται πάντα (ή σχεδόν ποτέ) με αυτόν που αφηγείται σε κάθε βιβλίο που κρατάμε στα χέρια μας. Ο αφηγητής είναι μια κειμενική κατασκευή, στην οποία αναθέτει ο συγγραφέας να αφηγηθεί την ιστορία στον τον αναγνώστη.
Ένα παράδειγμα που μπορεί να κάνει κατανοητή τη διαφορά συγγραφέα / αφηγητή είναι τα μυθιστορήματα ημερολογιακής γραφής. Σε αυτά τα κείμενα βλέπουμε ότι ο αφηγητής είναι ο συγγραφέας του ημερολογίου, που υπάρχει μόνο στα πλαίσια της αφήγησης και σκοπός του είναι να αφηγηθεί μια ιστορία.
Ο Γάλλος αφηγηματολόγος Gérard Genette ταξινομεί τους αφηγητές με βάση δύο κριτήρια:
- τη συμμετοχή τους στην ιστορία που αφηγούνται και
- το αφηγηματικό επίπεδο όπου ανήκουν.
Σύμφωνα με το πρώτο κριτήριο, υπάρχουν οι ομοδιηγητικοί αφηγητές, που συμμετέχουν στην ιστορία την οποία αφηγούνται είτε ως πρωταγωνιστές (αυτοδιηγητικές αφηγήσεις) είτε ως παρατηρητές και αυτόπτες μάρτυρες, και οι ετεροδιηγητικοί αφηγητές, οι οποίοι δεν έχουν καμία συμμετοχή στην ιστορία που αφηγούνται. Σύμφωνα με το δεύτερο κριτήριο, οι αφηγητές είναι εξωδιηγητικοί ή ενδοδιηγητικοί.
Περισσότερα για την ταξινόμηση του αφηγητή βλέπε εδώ.
Αντιήρωας: Ο λογοτεχνικός χαρακτήρας που δεν παρουσιάζει χαρακτηριστικά "ήρωα", που δεν έχει μεγαλείο, δύναμη, ακεραιότητα χαρακτήρα και δεν επιδεικνύει κανενός είδους ηρωισμό αλλά αντίθετα είναι ταπεινός, μικροπρεπής, αποτυχημένος ή άτιμος ονομάζεται αντιήρωας. Ο πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος Λολίτα του Ναμπόκοφ, ο Χάμπερτ Χάμπερτ είναι κλασικός αντιήρωας. Στο χώρο του θεάτρου διάσημοι αντιήρωες είναι οι Βλαντιμίρ και Εστραγκόν στο Περιμένοντας τον Γκοντό του Μπέκετ.
Ακριβώς επειδή οι πρωταγωνιστές του σύγχρονου μυθιστορήματος είναι άνθρωποι καθημερινοί και σπανιότερα "ηρωικοί", ο όρος "ήρωας" τείνει να αντικατασταθεί στη λογοτεχνική θεωρία και κριτική από τους όρους "λογοτεχνικός χαρακτήρας", "μυθοπλαστικός χαρακτήρας" ή απλώς "χαρακτήρας".
Αρχετυπική κριτική: πρόκειται για μία θεωρία λογοτεχνίας, η οποία θεωρεί τα λογοτεχνικά κείμενα συνειδητές δημιουργίες κάποιων ασύνειδων εικόνων ή μοτίβων που είναι αποτυπωμένες μέσα μας. Αυτές οι εικόνες ονομάζονται αρχέτυπα, και η αρχετυπική κριτική προσπαθεί να τα ανακαλύψει μέσα στα λογοτεχνικά κείμενα.
Το αρχέτυπο των αρχετύπων σύμφωνα με πολλούς θεωρητικούς αυτής της σχολής είναι το θέμα γέννηση - θάνατος και βασίζεται τόσο στον κύκλο των εποχών όσο και στον οργανικό κύκλο της ανθρώπινης ζωής. Δύο σημαντικές μελέτες αρχετυπικής κριτικής είναι το The Hero with A Thousand Faces του Joseph Campbell και το Anatomy of Criticism του Northrop Frye.
Αφήγηση: πρόκειται για έναν όρο που τείνει να αντικαταστήσει τον όρο "πλοκή" ή "ιστορία". Αναφέρεται δηλαδή σε μια ιστορία που περιλαμβάνει γεγονότα και χαρακτήρες αλλά και τα όσα λένε και πράττουν αυτοί οι χαρακτήρες. Ο όρος προβλήθηκε από τους αφηγηματολόγους κριτικούς, μία σχολή κριτικών που ξεπήδησε από τους κόλπους του δομισμού ή στρουκτουραλισμού. Από τους κορυφαίους αφηγηματολόγους είναι οι Γάλλος Gérard Genette.
Αφηγητής: Στα μυθοπλαστικά κείμενα δεν πρέπει να συγχέουμε τον συγγραφέα με τον αφηγητή του κειμένου. Ο συγγραφέας είναι ένα πραγματικό πρόσωπο που δεν ταυτίζεται πάντα (ή σχεδόν ποτέ) με αυτόν που αφηγείται σε κάθε βιβλίο που κρατάμε στα χέρια μας. Ο αφηγητής είναι μια κειμενική κατασκευή, στην οποία αναθέτει ο συγγραφέας να αφηγηθεί την ιστορία στον τον αναγνώστη.
Ένα παράδειγμα που μπορεί να κάνει κατανοητή τη διαφορά συγγραφέα / αφηγητή είναι τα μυθιστορήματα ημερολογιακής γραφής. Σε αυτά τα κείμενα βλέπουμε ότι ο αφηγητής είναι ο συγγραφέας του ημερολογίου, που υπάρχει μόνο στα πλαίσια της αφήγησης και σκοπός του είναι να αφηγηθεί μια ιστορία.
Ο Γάλλος αφηγηματολόγος Gérard Genette ταξινομεί τους αφηγητές με βάση δύο κριτήρια:
- τη συμμετοχή τους στην ιστορία που αφηγούνται και
- το αφηγηματικό επίπεδο όπου ανήκουν.
Σύμφωνα με το πρώτο κριτήριο, υπάρχουν οι ομοδιηγητικοί αφηγητές, που συμμετέχουν στην ιστορία την οποία αφηγούνται είτε ως πρωταγωνιστές (αυτοδιηγητικές αφηγήσεις) είτε ως παρατηρητές και αυτόπτες μάρτυρες, και οι ετεροδιηγητικοί αφηγητές, οι οποίοι δεν έχουν καμία συμμετοχή στην ιστορία που αφηγούνται. Σύμφωνα με το δεύτερο κριτήριο, οι αφηγητές είναι εξωδιηγητικοί ή ενδοδιηγητικοί.
Περισσότερα για την ταξινόμηση του αφηγητή βλέπε εδώ.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου