Γκροτέσκο: Ο όρος "γκροτέσκο" αναφέρεται όχι μόνο στη λογοτεχνία αλλά και στη ζωγραφική, στο χορό, στη μουσική και αλλού. Μάλιστα ο όρος προέρχεται από τη ζωγραφική, από ορισμένες νωπογραφίες που ανακαλύφτηκαν σε σπηλιές (grotta) κοντά στη Ρώμη στα τέλη του 15ου αιώνα. Στις παραστάσεις αυτές εικονίζονταν ανθρώπινα και ζωώδη όντα συνδυασμένα με αλλόκοτο τρόπο.
Το γκροτέσκο βασίζεται στο συνδυασμό δύο ετερόκλητων στοιχείων, του κωμικού και του τρομαχτικού. Το τρομαχτικό μπορεί να έχει διαφορετικές όψεις, μπορεί για παράδειγμα να είναι απλώς μυστηριώδες, όπως μπορεί να είναι και αποκρουστικό.
Παράδειγμα: Στα Χριστουγεννιάτικα Κάλαντα (A Christmas Carol) του Charles Dickens παρακολουθούμε τις σκέψεις του εμβρόντητου Σκρουτζ όταν τον επισκέπτεται το φάντασμα του συνεταίρου του Μάρλεϊ: "Ο Σκρουτζ είχε ακούσει συχνά να λένε ότι ο Μάρλεϊ δεν είχε σπλάχνα, μα δεν το είχε πιστέψει ποτέ πριν από τούτη τη στιγμή". Αλλά και ο τρόπος που επιλέγει ο συγγραφέας να μας επιβεβαιώσει για το θάνατο του Μάρλεϊ περιέχει στοιχεία γκροτέσκου: "Ο γέρο-Μάρλεϊ ήταν ολότελα πεθαμένος όσο μια ταβλόπροκα"
Γοτθικό μυθιστόρημα: Η λέξη γοτθικός, αρχικά αναφερόταν στους Γότθους, ένα παλιό γερμανικό φύλο, αλλά αργότερα κατέληξε να σημαίνει "γερμανικός" και στη συνέχεια "μεσαιωνικός".
Το γοτθικό μυθιστόρημα είναι ένας τύπος μυθοπλαστικής αφήγησης που πρωτοεμφανίστηκε με το έργο του Horace Walpole The Castle of Otrando: A Gothic Story (1764). Αρκετοί συγγραφείς ακολούθησαν το παράδειγμά του τοποθετώντας χρονικά τις ιστορίες τους στη μεσαιωνική περίοδο. Ο χώρος είναι συχνά ένα ζοφερό κάστρο με μυστικούς χώρους, σκοτεινά υπόγεια, δαιδαλώδεις διαδρόμους, κρύπτες και καταπακτές. Ο κύριος στόχος αυτών των μυθιστορημάτων ήταν να προκαλούν ρίγη τρόμου στους αναγνώστες τους. Παράδειγμα τέτοιου τύπου μυθιστορημάτων είναι το The Mysteries of Udolpho της Ann Radcliff (1794) και το The Monk του Matthew Gregory Lewis (1796).
Κατ' επέκταση, ο όρος "γοτθικό μυθιστόρημα" αναφέρεται στα έργα από τα οποία μπορεί να απουσιάζει το εξωτικό σκηνικό των προηγούμενων, αλλά η ατμόσφαιρα ζόφου και τρόμου δημουργείται από μακάβρια, βίαια ή μελοδραματικά επεισόδια. Συχνά αυτής της κατηγορίας τα έργα καταπιάνονται με διαταραγμένες ψυχικές καταστάσεις. Εδώ εντάσσονται τα Ανεμοδαρμένα Ύψη της Έμιλυ Μπροντέ, η Τζέην Έυρ της Σαρλότ Μπροντέ και οι Μεγάλες Προσδοκίες του Κάρολου Ντίκενς (τα επεισόδια με την δεσποινίδα Χάβισαμ). Όμως, τα πλέον αξιομνημόνευτα δείγματα αξιοποίησης της γοτθικής παράδοσης είναι ο Φρανκεστάιν της Μαίρη Σέλλεϋ (1818) και ο Δράκουλας του Μπραμ Στόουκερ (1897).
Η εφιαλτική σφαίρα του μυστηριώδους τρόμου, της βίας και της βαναυσότητας, την οποία διάνοιξε το γοτθικό μυθιστόρημα συνέχισε και συνεχίζει να καλλιεργείται από συγγραφείς μυθιστορημάτων τρόμου όπως ο Λάβκραφτ και ο Κινγκ. Στοιχεία γοτθικού υπάρχουν επίσης στον Χάρι Πότερ της Ρόουλινγκ και στο Λυκόφως της Μέγιερ.
Το γκροτέσκο βασίζεται στο συνδυασμό δύο ετερόκλητων στοιχείων, του κωμικού και του τρομαχτικού. Το τρομαχτικό μπορεί να έχει διαφορετικές όψεις, μπορεί για παράδειγμα να είναι απλώς μυστηριώδες, όπως μπορεί να είναι και αποκρουστικό.
Παράδειγμα: Στα Χριστουγεννιάτικα Κάλαντα (A Christmas Carol) του Charles Dickens παρακολουθούμε τις σκέψεις του εμβρόντητου Σκρουτζ όταν τον επισκέπτεται το φάντασμα του συνεταίρου του Μάρλεϊ: "Ο Σκρουτζ είχε ακούσει συχνά να λένε ότι ο Μάρλεϊ δεν είχε σπλάχνα, μα δεν το είχε πιστέψει ποτέ πριν από τούτη τη στιγμή". Αλλά και ο τρόπος που επιλέγει ο συγγραφέας να μας επιβεβαιώσει για το θάνατο του Μάρλεϊ περιέχει στοιχεία γκροτέσκου: "Ο γέρο-Μάρλεϊ ήταν ολότελα πεθαμένος όσο μια ταβλόπροκα"
Γοτθικό μυθιστόρημα: Η λέξη γοτθικός, αρχικά αναφερόταν στους Γότθους, ένα παλιό γερμανικό φύλο, αλλά αργότερα κατέληξε να σημαίνει "γερμανικός" και στη συνέχεια "μεσαιωνικός".
Το γοτθικό μυθιστόρημα είναι ένας τύπος μυθοπλαστικής αφήγησης που πρωτοεμφανίστηκε με το έργο του Horace Walpole The Castle of Otrando: A Gothic Story (1764). Αρκετοί συγγραφείς ακολούθησαν το παράδειγμά του τοποθετώντας χρονικά τις ιστορίες τους στη μεσαιωνική περίοδο. Ο χώρος είναι συχνά ένα ζοφερό κάστρο με μυστικούς χώρους, σκοτεινά υπόγεια, δαιδαλώδεις διαδρόμους, κρύπτες και καταπακτές. Ο κύριος στόχος αυτών των μυθιστορημάτων ήταν να προκαλούν ρίγη τρόμου στους αναγνώστες τους. Παράδειγμα τέτοιου τύπου μυθιστορημάτων είναι το The Mysteries of Udolpho της Ann Radcliff (1794) και το The Monk του Matthew Gregory Lewis (1796).
Κατ' επέκταση, ο όρος "γοτθικό μυθιστόρημα" αναφέρεται στα έργα από τα οποία μπορεί να απουσιάζει το εξωτικό σκηνικό των προηγούμενων, αλλά η ατμόσφαιρα ζόφου και τρόμου δημουργείται από μακάβρια, βίαια ή μελοδραματικά επεισόδια. Συχνά αυτής της κατηγορίας τα έργα καταπιάνονται με διαταραγμένες ψυχικές καταστάσεις. Εδώ εντάσσονται τα Ανεμοδαρμένα Ύψη της Έμιλυ Μπροντέ, η Τζέην Έυρ της Σαρλότ Μπροντέ και οι Μεγάλες Προσδοκίες του Κάρολου Ντίκενς (τα επεισόδια με την δεσποινίδα Χάβισαμ). Όμως, τα πλέον αξιομνημόνευτα δείγματα αξιοποίησης της γοτθικής παράδοσης είναι ο Φρανκεστάιν της Μαίρη Σέλλεϋ (1818) και ο Δράκουλας του Μπραμ Στόουκερ (1897).
Η εφιαλτική σφαίρα του μυστηριώδους τρόμου, της βίας και της βαναυσότητας, την οποία διάνοιξε το γοτθικό μυθιστόρημα συνέχισε και συνεχίζει να καλλιεργείται από συγγραφείς μυθιστορημάτων τρόμου όπως ο Λάβκραφτ και ο Κινγκ. Στοιχεία γοτθικού υπάρχουν επίσης στον Χάρι Πότερ της Ρόουλινγκ και στο Λυκόφως της Μέγιερ.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου